Wat heeft Ahimsa te maken met hoe je over jezelf oordeelt?
Ahimsa, de eerste yama uit de yogafilosofie, betekent geweldloosheid. Dat geldt ook voor je innerlijke stem: steeds tegen jezelf zeggen dat je niet goed genoeg bent, is jezelf geweld aandoen.
Waarom oordelen we de hele dag over onszelf?
We oordelen over onszelf omdat we als kind voortdurend hoorden wat goed en fout was. Die beoordeling van buitenaf is een stem van binnenuit geworden, vaak zonder dat we het doorhebben.
Als je opgroeit, hoor je steeds: dit doe je goed, dat doe je fout, dit mag wel, dat mag niet. Thuis, op school, bij vriendjes en vriendinnetjes. Zo word je de hele tijd van buitenaf beoordeeld en daardoor ga je dat ook zelf van binnenuit doen. Zelfs als ouder die er bewust mee bezig is, sluipt het erin. Mijn zoontje van twee pakt soms een glazen pot die zo kapot kan vallen op de tegels, en dan roep ik meteen: nee, niet doen. Dat gaat vanzelf. Zo is het bij bijna ons allemaal van jongs af aan ingesleten, en daarom blijven we onszelf beoordelen en veroordelen.
Hoe ga je als ouder anders om met goed en fout?
Ik probeer bij mijn zoontje weg te blijven van 'wat heb je dat supergoed gedaan'. Ik zeg liever: wat leuk dat je hiermee bezig bent, of: je hebt een toren gebouwd van tien blokjes. Feitelijk dus, maar wel met een enthousiaste toon. En als hij de toren omgooit, laat ik hem zelf ontdekken wat er gebeurt in plaats van 'nee, dat mag niet' te zeggen.
Is jezelf beoordelen altijd slecht?
Nee. Jezelf beoordelen kan helpen om te checken of je een taak goed hebt uitgevoerd of op de goede weg bent naar een doel. Het wordt een probleem als je jezelf telkens naar beneden haalt zonder feitelijke achtergrond of bewijs, want daaronder zit vaak de gedachte dat je niet goed genoeg bent.
Wat is Ahimsa en wanneer doe je jezelf geweld aan?
Ahimsa is de eerste yama uit de yogafilosofie en betekent geweldloosheid. Je doet jezelf geweld aan wanneer je jezelf steeds naar beneden haalt, zonder feitelijke grond, met de boodschap dat je niet goed genoeg bent.
Beoordelen is niet per se slecht. Het kan helpen om te checken of je een taak goed hebt uitgevoerd of op koers zit richting een doel. Maar als je telkens weer tegen jezelf zegt: dit doe je niet goed, dit had je anders moeten doen, waarom doe je dit nou, dan beoefen je geen Ahimsa, geweldloosheid, naar jezelf. Dan doe je jezelf geweld aan. Dit patroon zit bij bijna iedereen ingesleten sinds de kindertijd. Thuis en op school hoorden we voortdurend wat goed of fout was, en dat nemen we mee in onze eigen innerlijke stem.
Waar komt dat innerlijke oordeel vandaan?
Als kind hoorde je steeds: dit doe je goed, dat doe je fout, dit mag niet, je moet braaf zijn. Op school beoordeelden leraren je werk en spreekbeurten, en klasgenoten lieten weten of je leuk was. Zo word je de hele tijd van buitenaf beoordeeld, en daardoor ga je dat ook zelf van binnenuit doen. Dat is een ingesleten patroon, geen persoonlijk falen.
Hoe herken je het in je eigen leven?
Kijk naar de plekken waar je onzeker bent. Een baan die net te hoog gegrepen is, bijvoorbeeld, waar je dagelijks jezelf afkeurt omdat je het zo goed wilt doen. Of het ouderschap: als iets niet perfect gaat volgens jouw beeld, of dat van de maatschappij, haal je jezelf weer naar beneden. Ik herkende dat zelf als moeder, toen ik vond dat mijn baby nooit mocht huilen op een openbare plek. Het maakte me onzeker, ik was minder vrij met mijn baby'tje en ik genoot ook minder.
Wanneer helpt vergelijken met anderen en wanneer niet?
Vergelijken helpt als het je laat zien waar je krachten liggen of waar je nog kunt groeien. Het helpt niet bij feiten die je niet kunt veranderen, zoals je lengte.
Jezelf beter of slechter vinden dan een ander levert zelden iets op. Dat geldt voor de persoon naast je die dieper buigt, maar ook voor de keer dat jij de enige bent die de spagaat kan. Dat laatste voelt prettig, maar het is vooral een opkikker voor je ego en het blijft niet. Toch is vergelijken niet alleen maar nutteloos. Als jij net begint met gitaar spelen en je ziet iemand die al veel verder is, dan zie je dat het kan. En het laat zien dat iedereen anders is: waar gaat het jou makkelijk af, wat gaat bij jou natuurlijker dan bij anderen? Dan weet je meer over je eigen krachten. De vraag is dus steeds: helpt dit mij verder, of haalt het me alleen maar omlaag?
Wanneer helpt het om te oordelen?
Toen ik jong was, droomde ik van de dansacademie. Ik ging naar een open dag en vergeleek mijn niveau met wat daar gevraagd werd. Oké, even beoordelen, even checken: zou ik dit kunnen? Nou, nee, waarschijnlijk niet. Dat gaf me de ruimte om iets te kiezen wat beter bij me paste, namelijk danstherapie. Mijn inlevingsvermogen was beter dan gemiddeld, dat kreeg ik vaak terug. Daar heeft vergelijken me echt geholpen.
Wat kun je veranderen en wat is een feit?
Klein zijn is gewoon een feit, een observatie: ik ben kleiner dan gemiddeld. Als je dat steeds vergelijkt en veroordeelt, terwijl je er niets aan kunt doen, word je alleen maar onzeker. Ben je ongezond en voel je je daar niet fijn bij, dan kun je wel iets veranderen: gezonder eten, meer bewegen. Vergelijken is helpend bij wat je kunt veranderen, en zonde van je energie bij wat een feit is.
Wat deed vergelijken met mij als moeder?
Als nieuwe moeder dacht ik dat ik alles perfect moest doen. Mijn baby mocht niet huilen op een openbare plek, ik moest altijd weten wat er aan de hand was. Dat maakte me heel onzeker, het maakte me minder vrij met mijn baby'tje. Ik genoot ook minder. Toen ik inzag dat iedere moeder en iedere baby anders is, kon ik het loslaten. Dat is juist het mooie: één standaardmodel zou ons ook niet laten groeien.
Hoe heeft oordelen en vergelijken mij zelf geholpen en belemmerd?
Oordelen en vergelijken hielpen mij bij het kiezen van danstherapie in plaats van de dansacademie. Als moeder die alles perfect wilde doen, maakten ze me juist onzeker en minder vrij.
Toen ik jong was, droomde ik van de dansacademie. Ik ging naar een open dag en wist ergens al: ik ben niet goed genoeg. Dan is het handig om te vergelijken. Wat is het niveau, wat moet je allemaal kunnen, zou ik dat ooit halen? Ik zag snel dat dat niet ging gebeuren, dus stopte ik er geen energie meer in. Ik koos danstherapie, omdat mensen me vaak vertelden dat ik goed kon luisteren en me goed kon inleven. Die keuze kwam voort uit beoordelen en vergelijken, en dat heeft me toen echt geholpen. Als moeder werkte het precies andersom. Ik dacht dat ik alles perfect moest doen: mijn baby mocht niet huilen op een openbare plek en ik moest meteen weten wat er aan de hand was. Ik werd er onzeker van en genoot minder. Ik was ook minder vrij met mijn baby'tje, omdat ik het idee had dat wie ik was niet goed was. Dus liet ik dat minder zien.
Wat deed het perfecte moederschap met mij?
Het maakte me heel onzeker, het maakte me minder vrij met mijn baby'tje. Ik genoot ook minder. Gelukkig liet ik het vrij snel los, omdat ik inzag dat het nergens op sloeg. Iedere moeder is anders en iedere baby is anders. Dat is juist verrijkend. Met één standaardmodel zouden we ook niet groeien of ons ontwikkelen.
Hoe werkt oordeelloos observeren in het dagelijks leven?
Oordeelloos observeren is gewoon kijken naar wat er in jou gebeurt, zonder er een label aan te hangen. Je zet het in wanneer het helpt, en daarna ervaar je het leven weer volledig.
In de yoga is het de bedoeling dat je jezelf observeert vanuit neutraliteit: wat gebeurt er in mij? Ik heb blijkbaar een positief gevoel bij het feit dat ik deze handstand nu kan, en de anderen kunnen dat misschien niet. Daar hoeft verder geen label aan. Dat is een nobel streven, want je wordt minder geraakt door alles wat om je heen gebeurt. Maar ik vind het ook belangrijk om het leven helemaal vol te ervaren, in plaats van er alleen maar observerend als een monnik doorheen te wandelen. Zet het in wanneer het voor jou helpend is. Merk daarbij op wat je helpt en wat niet, en doe meer van wat helpt.
Wanneer zet je neutrale observatie in?
Vooral op momenten dat je merkt dat het je te veel wordt, dat je heel negatief aan het denken bent, of alleen je ego aan het boosten bent. Dan ga je even terug naar: oké, wat gebeurt er nou precies? Observeren en niet oordelen. Zo zet je alles weer in perspectief en word je minder uit balans gehaald door wat mensen zeggen of doen.
Wat levert het op voor je omgang met anderen?
Als je minder veroordelend bent naar jezelf, ga je dat ook minder doen naar anderen. Het is dan niet meer zo'n automatisme dat in je zit. Je traint jezelf om open te staan voor wat er gebeurt en nieuwsgierig te zijn: wat doe ik eigenlijk en waarom? Wat doen anderen en waarom? Dat helpt echt in het niet oordelen.
Veelgestelde vragen
Wat betekent Ahimsa in de yogafilosofie?
Ahimsa is de eerste yama uit de yogafilosofie en betekent geweldloosheid. Het gaat niet alleen om hoe je met anderen omgaat. Het gaat ook om hoe je tegen jezelf praat. Wie zichzelf de hele dag afkeurt, handelt dus niet vanuit Ahimsa.
Is jezelf beoordelen altijd slecht?
Nee. Jezelf beoordelen helpt om te zien of je een taak goed hebt uitgevoerd of of je op de goede weg zit naar een doel. Het wordt een probleem als je jezelf steeds naar beneden haalt zonder feitelijk bewijs, of op dingen waar je niets aan kunt veranderen.
Wanneer helpt vergelijken met anderen wel?
Vergelijken helpt als het je laat zien waar je staat en wat je nog kunt leren. Een beginnende gitarist ziet iemand die verder is en weet: dat kan ik ook bereiken. Het helpt ook om je eigen krachten te herkennen, juist omdat iedereen anders is.
Wat is oordeelloos observeren?
Oordeelloos observeren is zien wat er in jou gebeurt zonder er een label als goed of slecht aan te hangen. Je merkt bijvoorbeeld: ik voel me goed omdat ik deze handstand kan. Meer is het niet. Het helpt vooral als je teveel in je hoofd zit of uit balans bent.
Discussie
In deze content wordt Ahimsa gekoppeld aan de manier waarop je tegen jezelf praat: steeds zeggen dat je niet goed genoeg bent, zou een vorm van geweld zijn. Herkennen jullie die innerlijke stem, en wat merk je als je er bewust naar probeert te luisteren in plaats van erin mee te gaan? Deel gerust een moment waarop jij die stem opmerkte.